Zasiedzenie służebności przesyłu a wyrok TK: co zmienia dla Ciebie

Wprowadzenie

Przez Twoją działkę biegnie linia energetyczna albo gazociąg, a operator na wezwanie do zapłaty odpowiada jednym zdaniem: „zasiedzieliśmy służebność”? To najczęstszy argument przedsiębiorstw przesyłowych w sporach z właścicielami gruntów. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 roku (sygn. P 10/16) ten argument mocno podważył - ale tylko w części i z zastrzeżeniami.

Najważniejsze w skrócie: Trybunał uznał za niezgodne z Konstytucją zasiedzenie przez operatora służebności „przesyłowej” przed 3 sierpnia 2008 roku, jednak wyrok nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, a Sąd Najwyższy dopiero rozstrzyga dwa pytania o jego skutki - dlatego swoją sprawę warto sprawdzić teraz, a nie czekać. Poniżej wyjaśniamy prostym językiem, co orzekł Trybunał, co jest jeszcze niepewne i kogo wyrok dotyczy najbardziej. Stan prawny na 26 października 2026 roku.

Wyrok TK podważył zasiedzenie służebności przesyłu sprzed 2008 roku, ale jego skutki rozstrzygnie dopiero praktyka sądów.

Operator powołuje się na zasiedzenie? Sprawdzimy bezpłatnie, czy Twoja sprawa się kwalifikuje. Bezpłatna analiza sprawy →

Co to jest zasiedzenie służebności przesyłu?

Zasiedzenie służebności to nabycie prawa do korzystania z cudzego gruntu przez to, że ktoś faktycznie z niego korzysta przez długi czas. Przy urządzeniach przesyłowych oznacza to, że operator - zamiast podpisać umowę i zapłacić - twierdzi, że prawo do Twojej działki nabył z upływem lat.

Warunki wynikają z Kodeksu cywilnego:

• Trwałe i widoczne urządzenie. Służebność gruntową można zasiedzieć tylko wtedy, gdy polega na korzystaniu z takiego urządzenia, np. słupa czy linii (art. 292 Kodeksu cywilnego).
• Odpowiednio długi czas. Stosuje się terminy zasiedzenia nieruchomości: 20 lat przy dobrej wierze i 30 lat przy złej wierze (art. 172 Kodeksu cywilnego).

Sama służebność przesyłu istnieje w Kodeksie cywilnym dopiero od 3 sierpnia 2008 roku (art. 305¹-305⁴, dodane ustawą z 30 maja 2008 roku). Mimo to Sąd Najwyższy przez lata dopuszczał zasiedzenie „służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu” także za wcześniejsze okresy (m.in. uchwały III CZP 79/02, III CZP 89/08 i III CZP 31/13). Co to znaczy dla Ciebie? Operator, który ma linię na działce od kilkudziesięciu lat, mógł liczyć lata z czasów PRL - i właśnie to podważył Trybunał.

Co orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku P 10/16?

Trybunał uznał, że przepisy Kodeksu cywilnego (art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2) są niezgodne z Konstytucją w takim rozumieniu, które pozwala przedsiębiorcy przesyłowemu lub Skarbowi Państwa zasiedzieć służebność odpowiadającą służebności przesyłu przed 3 sierpnia 2008 roku. Jako wzorce wskazał ochronę własności i zasadę proporcjonalności (art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji) - wynika to z komunikatu Trybunału po wyroku.

Kilka szczegółów, które mają znaczenie w praktyce:

• Skąd sprawa. Pytania zadały Sąd Rejonowy w Grudziądzu i Sąd Rejonowy w Brodnicy w sprawach, w których spółka energetyczna chciała stwierdzić zasiedzenie służebności pod linie z lat 60. i 70.
• Bez decyzji administracyjnej. Pytania dotyczyły sytuacji, w których nie wydano decyzji ograniczającej prawa właściciela (np. na podstawie art. 35 ustawy z 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości albo art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami).
• Uzasadnienie. Trybunał ocenił, że linia orzecznicza dopuszczająca takie zasiedzenie miała charakter prawotwórczy, bo nową służebność może wprowadzić tylko ustawodawca.
• Głosowanie. Wyrok zapadł większością głosów, dwóch sędziów złożyło zdania odrębne.

Czy wyrok TK obowiązuje, skoro nie opublikowano go w Dzienniku Ustaw?

To dziś najbardziej sporna kwestia. Wyrok P 10/16 figuruje na prowadzonym przez Trybunał wykazie nieopublikowanych wyroków TK (stan na 26 października 2026 roku), czyli nie ukazał się w Dzienniku Ustaw.

Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się w tej sprawie do Ministra Sprawiedliwości, wskazując na brak publikacji i zastrzeżenia co do składu Trybunału. Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego nie rekomenduje obecnie prac legislacyjnych, a Ministerstwo Sprawiedliwości podziela to stanowisko (BIP RPO, aktualizacja z 14 maja 2026 roku). Na razie nie zapowiedziano więc zmian w ustawie, a o skutkach wyroku decydują sądy w konkretnych sprawach.

Sygnały z Sądu Najwyższego są różne. W lutym 2026 roku SN odnotował wyrok TK i podkreślił, że operator musi precyzyjnie sformułować zarzut zasiedzenia: wskazać, jakie prawo miało zostać nabyte, na podstawie jakiego posiadania i na czyją rzecz (postanowienie II CSKP 905/23). W czerwcu 2026 roku SN, odmawiając przyjęcia skargi kasacyjnej, potwierdził natomiast utrwaloną linię, że przedsiębiorstwo, które stało się właścicielem urządzeń w wyniku uwłaszczenia, jest posiadaczem w dobrej wierze (I CSK 338/26), co pomaga operatorom.

Co rozstrzygnie Sąd Najwyższy w sprawach III CZP 36/26 i III CZP 38/26?

We wrześniu i październiku 2026 roku do Sądu Najwyższego trafiły dwa pytania prawne, które mogą przesądzić o losie wielu spraw właścicieli. Oba widnieją na liście zagadnień prawnych SN i według stanu na 26 października 2026 roku nie zostały jeszcze rozstrzygnięte.

1. III CZP 36/26 (wpływ 15 września 2026 roku). Czy taki wyrok TK może być podstawą wznowienia zakończonej sprawy i czy wchodzi w życie z chwilą ogłoszenia na sali rozpraw, czy dopiero po publikacji w Dzienniku Ustaw. Od odpowiedzi zależy, czy i kiedy właściciel, który przegrał sprawę o zasiedzenie, może żądać jej ponownego rozpoznania (art. 401¹ i art. 407 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego).
2. III CZP 38/26 (wpływ 8 października 2026 roku). Czy przed 3 sierpnia 2008 roku w ogóle można było zasiedzieć służebność odpowiadającą służebności przesyłu i czy lata korzystania z gruntu sprzed tej daty dolicza się do czasu potrzebnego do zasiedzenia.

Drugie pytanie jest kluczowe dla właścicieli, którzy jeszcze nie wystąpili do operatora. Jeśli lat sprzed 2008 roku nie da się doliczyć, operator liczy czas posiadania dopiero od 3 sierpnia 2008 roku - a nawet najkrótszy, 20-letni termin zasiedzenia upłynąłby wtedy nie wcześniej niż w sierpniu 2028 roku (przy założeniu dobrej wiary operatora; przy złej wierze termin wynosi 30 lat). To jednak tylko rachunek na podstawie art. 172 Kodeksu cywilnego, a nie rozstrzygnięcie: odpowiedź poda Sąd Najwyższy.

Dwa pytania w Sądzie Najwyższym zdecydują, czy operator może liczyć lata sprzed 2008 roku i czy przegrane sprawy da się wznowić.

Linia stoi na Twojej działce od lat, a operator mówi o zasiedzeniu? Wyślij nam dokumenty - powiemy wprost, jak wyrok TK i pytania do SN wpływają na Twoją sprawę. Sprawdź swoją sprawę bezpłatnie →

Kogo wyrok TK dotyczy najbardziej?

Najbardziej właścicieli, u których urządzenie stoi od dziesięcioleci, a operator nie ma umowy ani decyzji administracyjnej. Wyrok dotyczy służebności odpowiadającej służebności przesyłu, więc obejmuje nie tylko linie energetyczne, ale też inne urządzenia przesyłowe, np. gazociągi i wodociągi. W praktyce chodzi o kilka grup:

• Właściciele w trakcie sporu. Toczy się sprawa o wynagrodzenie albo o stwierdzenie zasiedzenia, a operator podnosi zarzut zasiedzenia za okres sprzed 2008 roku.
• Właściciele przed pierwszym krokiem. Wiesz o słupie lub rurze na działce, ale nigdy nie wzywałeś operatora do zapłaty.
• Osoby, które przegrały sprawę o zasiedzenie. Ich szanse na wznowienie zależą od odpowiedzi SN w sprawie III CZP 36/26.
• Spadkobiercy i nabywcy działek. Roszczenia związane z gruntem mogą dotyczyć także nowego właściciela - trzeba to sprawdzić na dokumentach.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy linię zbudowano na podstawie decyzji z art. 35 tej ustawy z 1958 roku. Taka decyzja daje operatorowi tytuł do gruntu i właściciel nie może żądać ustanowienia służebności (uchwała SN III CZP 107/13), ale wykonywanie decyzji nie prowadzi też do zasiedzenia (uchwała SN III CZP 87/13). Dlatego zanim ocenisz swoje szanse, trzeba ustalić, na jakiej podstawie urządzenie stoi na działce. Samą decyzję też warto sprawdzić: czego dokładnie dotyczy, czy obejmuje Twoją działkę i urządzenie, które dziś na niej stoi.

Kiedy warto sprawdzić swoją sprawę już teraz?

Najlepiej od razu, bo czekanie na Sąd Najwyższy ma swoją cenę. Roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z gruntu przedawnia się co do zasady po 6 latach (art. 118 Kodeksu cywilnego), a gdy jest związane z działalnością gospodarczą - po 3 latach (uchwała SN III CZP 44/10). Odkładanie sprawy może więc skrócić okres, za który da się żądać zapłaty (więcej: za ile lat wstecz można żądać wynagrodzenia za słup). Sprawę warto sprawdzić zwłaszcza, gdy:

• operator w odpowiedzi na wezwanie powołuje się na zasiedzenie,
• urządzenie stoi na działce od ponad 20 lat,
• w księdze wieczystej (dział III) nie ma wpisanej służebności przesyłu,
• nie masz umowy z operatorem ani decyzji administracyjnej dotyczącej linii lub rury,
• operator proponuje ugodę albo podpisanie umowy o służebność,
• wcześniej przegrałeś sprawę o zasiedzenie albo sąd stwierdził je na rzecz operatora,
• odziedziczyłeś lub kupiłeś działkę, na której stoi urządzenie.

Uczciwie: wyrok TK nie przesądza wyniku żadnej sprawy. Szanse właścicieli w sporach o zasiedzenie wzrosły, ale nie są pewne - dlatego każdą sprawę trzeba ocenić na dokumentach.

Od czego zacząć?

Od dokumentów, bo to one pokazują, czy operator ma tytuł do Twojego gruntu. Przygotuj:

1. Odpis księgi wieczystej - zwłaszcza dział III, w którym wpisuje się służebności.
2. Wypis i wyrys z ewidencji gruntów oraz mapę z naniesionymi urządzeniami.
3. Dokumenty nabycia działki - akt notarialny albo postanowienie o nabyciu spadku.
4. Korespondencję z operatorem, umowy, ugody i pokwitowania dawnych odszkodowań.
5. Decyzje administracyjne dotyczące linii lub rury, jeśli je masz.

Więcej o tym, jakie pieniądze można uzyskać za słup i za ile lat wstecz, przeczytasz w poradniku Słup na działce: jakie odszkodowanie Ci przysługuje i za ile lat. Praktyczna kolejność: zbierz dokumenty, sprawdź księgę wieczystą i zanim odpowiesz operatorowi na zarzut zasiedzenia albo propozycję ugody, prześlij je nam do bezpłatnej analizy.

Jak pomagamy w Restartis

Restartis to kancelaria odszkodowawcza. Jednym z naszych obszarów są urządzenia przesyłowe - słupy, linie i rury na prywatnych działkach. Prowadzimy sprawę od pierwszej rozmowy aż po wypłatę środków. Pierwsza analiza sprawy jest bezpłatna i niezobowiązująca: przyślij odpis księgi wieczystej, mapę i pisma od operatora, a powiemy, czy zarzut zasiedzenia ma podstawy i jakie kroki mają sens w Twojej sytuacji. Odpowiadamy zwykle w ciągu jednego dnia roboczego. Pozostałe poradniki znajdziesz w dziale Wiedza.

FAQ

Czy po wyroku TK operator nie może już zasiedzieć służebności przesyłu?

Nie można tego dziś przesądzić. Trybunał zakwestionował zasiedzenie za okres sprzed 3 sierpnia 2008 roku, ale wyrok nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, a Sąd Najwyższy rozpatruje pytanie III CZP 38/26 właśnie o ten okres. Sądy oceniają zarzut zasiedzenia w każdej sprawie osobno.

Czy mogę wznowić sprawę, w której sąd stwierdził zasiedzenie na rzecz operatora?

To zależy od odpowiedzi Sądu Najwyższego w sprawie III CZP 36/26. SN ma ocenić, czy taki wyrok TK jest podstawą wznowienia i od kiedy liczyć termin na skargę. Jeśli przegrałeś sprawę o zasiedzenie, zachowaj orzeczenie i akta - warto je przeanalizować od razu.

Czy warto czekać na uchwałę Sądu Najwyższego, zanim wezwę operatora?

Czekanie może kosztować. Roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie co do zasady przedawnia się po 6 latach, a przy działalności gospodarczej po 3 latach. Nie wiadomo też, kiedy SN wyznaczy posiedzenie. Bezpieczniej jest najpierw sprawdzić dokumenty i ocenić, jakie kroki mają sens już teraz.

Czy wyrok TK dotyczy też gazociągów i wodociągów?

Tak, bo dotyczy służebności odpowiadającej służebności przesyłu, a ta obejmuje urządzenia do przesyłu energii, gazu, wody, pary i podobnych mediów (art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego). Sprawa przed Trybunałem dotyczyła linii energetycznych, ale ten sam spór o zasiedzenie przed 2008 rokiem pojawia się przy innych urządzeniach przesyłowych.